Korrelige bewegende zwart-wit beelden zonder geluid. Een herdershond met papieren feesthoedje op zijn kop, een bril op zijn snuit en een pijp in zijn bek, zit braaf tussen lachende, drinkende en rokende mannen in een soort café-restaurant met een héél lange kelner achter de toog. Even later speelt een orkestje er vrolijk op los. Grappige alledaagse filmbeelden zou je kunnen zeggen, door een goede amateur gefilmd.
Maar niets is minder waar, want de heren die stuk voor stuk duidelijk in beeld komen, dragen SS-uniformen of die van de Wehrmacht! In het volgende shot zien we ze allemaal opgesteld voor inspectie door een hoge officier op een sportveld in de smerige winterkou. Niet een paar, maar een paar honderd. En dan marcheren ze genadeloos gelijkmatig in het gelid terwijl de Hitlergroet wordt gemaakt. De weg waarover te gaan wordt direct herkend: de Kennemerstraatweg in Alkmaar. Precies ter hoogte van Huize Voorhout, waar tijdens de oorlog de Duitse Ortskommandantur was gevestigd. Dan wordt, door dezelfde officieren, in de binnenstad van Alkmaar, opnieuw het hotel-restaurant (Hotel Proot) bezocht. Bekend is dat de uitbater van dit bekende etablissement na de bevrijding door de bijzondere rechtspleging flink is gestraft voor collaboratie.
Er vielen nogal wat monden open bij de medewerkers van het Regionaal Archief Alkmaar tijdens het bekijken van de beelden. Dit is echt heel bijzonder was de gedachte die werd bevestigd nadat enkele externe specialisten werden betrokken bij het onderzoek naar wat we nu eigenlijk onder ogen hadden gekregen.
De film duurt ongeveer 8 minuten en is door een particuliere schenking bij het Regionaal Archief terecht gekomen. Wie de film destijds zo goed heeft gemaakt is nog onbekend, eveneens wie we nu precies voorbij zien komen. Is het bijvoorbeeld de ijzervreter Felix Steiner die een bezoek brengt aan Alkmaar, of toch Wolf Gunther Trierenberg, die een tijd in een villa om de hoek woonde? Veel onderzoek moet nog worden verricht, maar we vinden het wel tijd om met de beelden naar buiten te treden.
Het collaboreren dat in beeld wordt gebracht, is feitelijk eigenlijk niet eens zo bijzonder. Het is algemeen bekend dat vele Nederlanders samenwerkten met de bezetter, er hun geld mee verdienden, er verliefd op werden. Krantenberichten hebben er vaak over gehandeld, strafdossiers zijn inmiddels openbaar en er zijn boeken vol met naam en toenaam over gepubliceerd. Er moeten eveneens talloze foto’s en filmpjes van deze collaboratie hebben bestaan, alleen… die bestaan nu juist niet meer. Met het naderen van de Geallieerden aan het einde van de oorlog zijn vrijwel al die beelden in de kachel verdwenen, of altijd binnen de familie gebleven. Om maar te voorkomen dat ze als bewijsmateriaal konden dienen. Uit angst. Niet wát en wie we zien maakt het dus bijzonder, maar dát we het zien.
Alkmaar op film
Korte fragmenten van deze oorlogsfilm zijn opgenomen in de veel langere film “Alkmaar op Film” gemaakt door de bekende cineast Erik Willems. Het eindproduct van talloze amateurfilms van, door en voor de Alkmaarders die de afgelopen periode speciaal hiervoor zijn verzameld. Erik deed dit in opdracht van de Alkmaarse Historische Vereniging die dit jaar 100 jaar bestaat. Op 10 december aanstaande gaat “Alkmaar op Film” groots in première. Een cadeau van de Vereniging aan alle inwoners van de stad in het bijzonder, maar ook zeker ver daarbuiten. De film zal te zien zijn bij het Filmhuis Alkmaar.
Alkmaar e.o. tijdens WO2
Meer weten over de Tweede Wereldoorlog in Alkmaar en omstreken? Bekijk dan deze speciale themapagina.
Meer filmmateriaal zien? Bekijk onze WO2-playlist op YouTube.
De NOS heeft ook een bericht geplaatst over deze bijzondere film.
Beluister hier interview op NPO radio met beeldconservator Jesse van Dijl over de film.
Hieronder het hotel-restaurant waar een deel van de film zich afspeelt.