Precies honderd jaar geleden werd in Alkmaar de basis gelegd van het grootste voetbaltoernooi ter wereld. Duizenden jongens deden mee aan het evenement, dat van de stad één groot evenemententerrein maakte.

De KNVB-afdeling Noord-Holland, opgericht in 1902, was decennialang de organisator van dit toernooi. Die naam van de afdeling is wat verwarrend, omdat er ook aparte KNVB-afdelingen in Amsterdam en Haarlem waren. Grofweg alle clubs boven het Noordzeekanaal waren aangesloten bij de KNVB-afdeling Noord-Holland – met Alkmaar als hoofdstad met een eigen kantoor aan de Kennemerstraatweg 89. Inmiddels bestaan die verschillende afdelingen niet meer, omdat zij in 1996 werden opgenomen in District West 1, waarvan de archieven in het Regionaal Archief bewaard worden.

Vreugde

Het toernooi, de jaarlijkse Adspriantendag in Alkmaar, was een van de hoogtepunten uit het Noord-Hollandse voetballeven. Tijdens de editie van 1961, toen het inmiddels al een tweedaags evenement was geworden, deden er zo’n vijfduizend jongens mee, afkomstig van tientallen clubs ten noorden van het Noordzeekanaal. Volgens dagblad Het Vrije Volk was dit evenement het grootste voetbaltoernooi ter wereld!

Het ‘hoi-hoi geroep’ van supporters op de Adspirantendag 1960. Foto: archief KNVB District West 1

Op 14 juni 1925 werd de eerste editie georganiseerd, waarbij acht elftallen in actie kwamen op het terrein van Alcmaria Victrix. Het idee was van M.J. Lutterot van Alcmaria, tevens lid van de Propagandacommissie van het Noord-Hollandse voetbal. Het toernooi werd een groot succes. ‘De finale tusschen de ZFC-adspiranten en die van Alcmaria eindigde in eene overwinning van de ZFC-ers, die daarmede beslag legden op den eersten prijs,’ aldus Het Noord-Hollandsch Dagblad. Dat is nu dus exact honderd jaar geleden.

De bond was zeer tevreden. ‘Evenals verleden jaar zal dit jaar wederom een adspirantendag worden gehouden te Alkmaar,’ meldde de Nieuwe Langedijker Courant daarom op 18 maart 1926. Er hadden zich vijftien elftallen ingeschreven, waarmee er sprake was van bijna een verdubbeling ten opzichte van het eerste jaar. Opnieuw was Alcmaria gastheer, maar vanwege de groei stelde ook Rood Wit zijn terrein beschikbaar, dat net als de velden van Alcmaria op het Sportpark gelegen was.

In de jaren daarna werd het evenement snel groter met in 1930 al zeshonderd jeugdige voetballers, verdeeld over 54 elftallen. Volgens De Zaanlander leverde dat de eerste organisatorische problemen op: ‘De drukte op één dag lijkt ons, ook voor de regeling met de kleedkamers, thans te groot.’ Weer vier jaar later was de Adspirantendag het grootste voetbaltoernooi van het land met honderd teams. Het was een fantastische dag, waarbij – opnieuw – De Zaanlander een tip had voor de organisatie: ‘Dat de doelen van netten voorzien werden.’

De keeper gaat in 1960 gestrekt naar de hoek, we zien de bal, maar zullen nooit weten of die wel of niet zat…. Foto: archief KNVB District West 1

Wereld-voetbalcircus

Het toernooi overleefde de Tweede Wereldoorlog, overigens wel met een gedwongen rustperiode vanaf 1943. De eerste naoorlogse editie was in 1946 op het Gemeentelijk Sportpark met ongeveer twaalfhonderd deelnemers – wéér groei. Dit terrein bleek na een jaar al te klein, zodat er een uitbreiding kwam naar AFC ’34 en de Alkmaarsche Boys. In 1948 kwamen er nog meer terreinen bij.

De KNVB-afdeling Noord-Holland had daarbij het geluk dat zij Teun Bakker in dienst had als administrateur, afkomstig van OSV uit Oostzaan. Zijn organisatorische talent was weergaloos, waarmee de Adspirantendag uitgroeide tot een kolossale gebeurtenis. Het rooms-katholieke blad Sportparade omschreef het als ‘een hoogtij voor onze clubs in Noordelijk Noord-Holland’. De Typhoon, dagblad voor de Zaanstreek hield het op een wereld-voetbalcircus. De mooiste omschrijving is van De Alkmaarsche Courant: ‘Het monster-toernooi van kleine jongens’.

De wedstrijden waren zeer strak gepland. De honderden deelnemende elftallen werden gesplist in poules van ieder drie clubs. Elk team speelde twee wedstrijden van twintig minuten zonder rust, met aan het eind één winnaar per poule. Er was dus een kans van ruim dertig procent dat een elftal een prijs won, bestaande uit een speldje voor elke speler van het winnende team.De spanning kon hoog oplopen volgens het Noordhollands Dagblad in 1967. Sommige toeschouwertjes leefden zo mee, ‘dat zij kop- en trapbewegingen langs de lijn maakten’. En in 1970 beschreef de krant hoe ‘vader fier toekeek hoe zijn telg een doelpunt maakte, of verbeten zijn zoon aanwijzingen toeriep’ en ‘moeder de vrouw poogde met broodjes en koeken de gemoederen te bedaren.’

Speldjes van de Adspirantendagen. Foto: Jaap de Graaf.

Wanneer een wedstrijd eindigde in een gelijkspel, moesten strafschoppen de beslissing brengen, wat altijd veel belangstelling trok: ‘Alle toeschouwers renden om het hardst naar de plek, waar ze genomen zouden worden,’ aldus De Vrije Alkmaarder na de editie van 1948. ‘En dan na afloop het “hoi, hoi”-geroep van de winnende ploeg, die als gekken in het ronde dansten.’ En het Noordhollands Dagblad omschreef het in 1970 als volgt: ‘De strafschoppen nemen na een gelijkspel was een feest apart. Grote drommen toeschouwers rond een groot doel, daaronder een uiterst nerveuze doelman van 1.50 hoog en dan die lange aanlopen met kanonskogels. Erin, ernaast of gestopt, het betekende diverse poorten naar vreugde, ellende of hoop…’ Hoe spannend het kon zijn, bleek wel uit de uitslag bij de wedstrijd tussen Alkmaarse Boys en Vios in 1969, die na een 0-0 gelijkspel pas na vijftig strafschoppen een eindstand van 25-24 kende.

Schaatslegende Ard Schenk heeft ook nog meegedaan, zelf afkomstig uit Anna Paulowna. Op 31 oktober 1974 blikte hij in zijn column in De Telegraaf terug op zijn eerste successen in de sport. Dat was bij het voetbal, bij vv Wieringerwaard waar hij het tot keeper in het eerste elftal zou schoppen. Als 12-jarige begon hij bij de adspiranten: ‘Ik weet het nog best, tussen de palen bij de adspiranten. Penalty’s nemen op de Adspirantendag in Alkmaar, dat was toen enorm spannend, wel of geen speldje. En dan ben jij het, die op het beslissende moment die bal met geluk uit de hoek duikt.’

Stad als stadion

In de jaren vijftig en zestig leek Alkmaar tijdens de Adspirantendagen op een massaal voetbalstadion – vol met spelers, scheidsrechters en supporters. Door de hele stad reden bussen met deelnemers naar het juiste veld. Daarnaast was er een pendeldienst met koeriers om het hoofdkwartier op de hoogte te houden van alle uitslagen en gebeurtenissen.

De gekste problemen werden opgelost, zoals in 1961. Een koerier vertelde toen dat er bij Go Ahead aan de Westerweg bier werd verkocht aan de jeugdige deelnemers, wat tegen de afspraken was. Binnen enkele minuten stond de politie in de kantine om hier subiet een einde aan te maken, gewaarschuwd door Bakker zelf.

Met de verandering van de aanduiding van de jeugdcategorieën, van adspiranten en junioren naar A-, B- en C-junioren veranderde de naam van Adspirantendag naar Bondsdagen. Het evenement bleef maar groeien, met in 1973 maar liefst dertienduizend deelnemers. Het leidde tot een tekort aan velden in Alkmaar, dus niet alleen alle velden in Alkmaar werden gebruikt, ook de velden van HSV en Foresters in Heiloo en SVW en Reiger Boys in Heerhugowaard werden bespeeld. Ergens begin jaren tachtig lijkt het evenement een zachte dood te zijn gestorven. Enkele grote clubs vonden de opzet inmiddels te massaal geworden en het werd ook steeds moeilijker om vrijwilligers te regelen. Teun Bakker is in 1977 overleden.

Door Jurryt van de Vooren
Sporthistoricus

 

Vrouwelijke scheidsrechters

Tijdens de Adspirantendag van 1961 werden er vrouwelijke scheidsrechters ingezet – een wereldprimeur. Sporthistoricus Jurryt van de Vooren schreef over deze oerknal van de vrouwenemancipatie in het voetbal het boek De vrouwen van ’61, dat onder meer gebaseerd is op onderzoek in het Regionaal Archief Alkmaar.