Als je vraagt waar het voormalige Landbouwhuis staat, dan weten veel Alkmaarders dat wel. Gek eigenlijk, want het gebouw heeft de functie van landbouwhuis al meer dan veertig jaar niet meer en is tegenwoordig onderdeel van het Stadskantoor. Een rondvraag leert dat men de naam dus wel kent, maar eigenlijk niet precies weet wat er in dat grote witte gebouw gebeurde.

Kort gezegd is een landbouwhuis een verzamelplek van organisaties die te maken hebben met het agrarische bedrijfsleven. Vele steden hadden er een. Dit soort plekken ontstonden aan het begin van het twintigste eeuw toen er zich een centralisatie voordeed van land- en tuinbouworganisaties en organisaties die agrarische belangen behartigden. In Alkmaar werd daarom in 1919 de Vereniging ‘Het Landbouwhuis’ opgericht. Een gezamenlijke werkplek was er nog niet; kantoren waren er op het Fnidsen en de Dijk. Die gezamenlijke plek kwam er in 1924 toen het Burgerweeshuis aan het Kerkplein leeg kwam te staan. Samen met enkele klassen van het Murmellius Gymnasium nam de vereniging plaats in het gebouw. 

Het was een mooie oplossing, maar de aangesloten organisaties groeiden sterk en er kwamen ook nieuwe bij. Toen tijdens de crisis van de jaren dertig de Landbouw Crisisorganisatie erbij kwam, was het zo vol dat er in de binnentuin een noodgebouw moest worden neergezet. Het Murmellius vertrok in 1939, toen de nieuwbouw in de Bergerhout gereed was. Dat gaf wat lucht, maar de achterblijvers moesten nog wel onder primitieve omstandigheden (samen)werken. Het gebouw uit 1868 was namelijk in slechte staat. 

Bijna net zo hoog als de Grote Kerk
Uitzicht op verbetering ontstond in de jaren vijftig. De gemeente ontwikkelde plannen voor de sanering en herinrichting van het gebied rondom de Grote Kerk. Op de plek waar nu theater De Vest staat zou een groot modern kantoor moeten verrijzen van drieduizend vierkante meter en bijna net zo hoog als het schip van de Grote Kerk. De bouwkosten waren geraamd op bijna 3,8 miljoen gulden en het ontwerp kwam van het Rotterdamse architectenbureau Van den Broek en Bakema. De bedoeling was dat dit gebouw zoveel mogelijk organisaties zou huisvesten. Dat zouden zijn: De bond van op coöperatieve grondslag werkende zuivelfabrieken in Noord-Holland, De provinciale gezondheidsdienst voor dieren, Het kaascontrolestation, Gezondheidsdienst voor Dieren, Bond van Rundvee- en Fokverenigingen en zeker nog vijf andere (rijks)organisaties. Over vijf verdiepingen zouden deze verspreid zijn, waarbij de laboratoria direct onder de kantoren kwamen. Hierdoor was het mogelijk via verticaal transport materiaal tussen kantoor en laboratorium te verplaatsen. De gemeente zou de kosten voor de bouw dragen en daarna het geheel verhuren aan de inwonende organisaties. 

Men wilde rond 1957 gaan bouwen, maar in de Alkmaarsche Courant van 1960 kunnen we lezen dat dit Canadapleinplan geen doorgang heeft gevonden. Onderhandelingen met de beoogde organisaties waren mislukt. Een van de struikelblokken was het laboratorium dat de Gezondheidsdienst voor Dieren wilde hebben. Hier zouden namelijk ook kadavers worden verwerkt. Het nieuwe plan was om het Landbouwhuis te bouwen op de plek van de inmiddels gesloopte groenteveiling op het Afgesneden Kanaalvlak. Voor het nieuwe ontwerp werd de Alkmaarse architect ir. C. Keesman aangetrokken. Belanghebbende organisaties in het nieuwe Landbouwhuis hadden ondertussen de ‘Coöperatieve vereniging tot exploitatie van onroerende goederen Het Landbouwhuis’ opgericht. Leden van de vereniging kregen daarbij medezeggenschap naar verhouding van het kantooroppervlak dat ze in gebruik hadden.

Opvallende verschijning
Het nieuwe Landbouwhuis zou een bijzondere verschijning aan de skyline van Alkmaar worden. Een hoogbouw van zeven verdiepingen en een laagbouw van twee. Om de kantoren en laboratoria optimale verlichting te geven werd er gebruik gemaakt van veel grote ramen in de aluminium gevelbeplating. Ook kwam er een inpandige conciërgewoning. In 1966 was het terrein echter nog niet bouwrijp. Een eerste paal kon dus nog niet geslagen worden. Om toch al een soort startmoment te hebben sloeg burgemeester Wytema op 3 juni dat jaar symbolisch de eerste paal. De paal was een houten koker die zou gaan dienen als vlaggenmast. Wytema noemde in zijn speech het nieuwe gebouw ‘een merkteken van de verbondenheid van agrarisch Noord-Holland met de hoofdstad van het Noorderkwartier’. 

De bouw ging niet soepel en kwam in problemen toen de leverancier van de aluminium gevelplaten failliet ging. Acht maanden lang zocht men naar een nieuwe leverancier en was het gebouw niet wind- en waterdicht. Met plastic zeilen probeerde men de gevel af te dichten. In september 1967 stond de opening op de planning. Deze werd niet gehaald door nog vele andere problemen, maar 6 juni 1969 was het eindelijk zover. Mr. F.J. Kranenburg, Commissaris van de Koningin, kon de openingshandeling verrichten. Met een druk op een knop werden de twaalf klokken van het carillon aan de gevel in werking gezet. Bijna twintig organisaties hadden hierna eindelijk een nieuwe moderne werkplek. 

Het was een opvallend gebouw dat jarenlang veel bezoekers over de vloer kreeg. Tijden veranderden echter en de deelnemende organisaties werden opgeheven, samengevoegd of verhuisden naar elders in het land. In 1983 was het gedaan met het Landbouwhuis en kocht Noord-Holland Noord Verzekeringen het gebouw, dat werd omgedoopt tot Noord-Hollandhuis. 

Ook de buitenkant kreeg een opfrisbeurt met witte gevelplaten en kleinere ramen. Deze situatie duurde tot 1991. Toen kocht de gemeente Alkmaar het kantoorpand voor 12,8 miljoen gulden en vestigde daar de Dienst Welzijn en de Gemeentelijke Kredietbank. Tegenwoordig is het gebouw onderdeel van het Stadskantoor. De laagbouw is gesloopt en vervangen door de brandweerkazerne. Wie echter goed zoekt in het voormalige Landbouwhuis kan her en der nog restanten vinden uit de bijna zestigjarige geschiedenis van het pand. Het eerdergenoemde carillon heeft uiteindelijk een nieuwe plek gekregen voor het station van Alkmaar.

Meer foto's van de situatie in 2025 zijn hier te zien. Bekijk hier een video over de geschiedenis van het Landbouwhuis.