Een schitterend Frans fotoboek diende in 1954 als voorbeeld voor een boek met foto’s van het Alkmaar van die tijd. Via een fotowedstrijd wist burgemeester Wytema dit voor elkaar te krijgen. Binnenkort zullen deze prachtige Alkmaarse foto’s, gemaakt door vermaarde fotografen, geëxposeerd gaan worden. Samen met vaak onbekend materiaal dat het boek niet heeft gehaald.

In 1951 werd in Frankrijk het wereldberoemd geworden boek Grand Bal du Printemps uitgegeven. Het bevat vele prachtige zwart-wit foto’s die fotograaf Izis (1911-1980) maakte tijdens de eerste naoorlogse jaren in Parijs. Izis, voluit Israëlis Bidermanas, werd representant van de Franse fotografische beweging ‘Photographie humaniste’ en was daarnaast fotojournalist. De teksten en gedichten in het boek werden samengesteld en geschreven door de Parijse dichter Jacques Prévert (1900-1977).

Het boek betekende een revolutie binnen de ontwikkeling en de geschiedenis van de fotografie. Ontelbare fotografen lieten zich inspireren en beïnvloeden door wat ze op de pagina’s zagen en nog tot op de dag van vandaag spreekt iedere foto tot de verbeelding van talloze fotografieliefhebbers en francofielen. Ook de breed georiënteerde Alkmaarse burgemeester Hendrik Wytema kreeg het boek al snel na verschijning onder ogen. Wytema was na het lezen diep onder de indruk.

kinderen voor poppenkast — Gewapend met haar Rolleiflex loopt Maria Austria in de zomer van 1952 door de stad. Ze maakt deze ontroerende foto en zal daarbij op haar hurken hebben gezeten. De Alkmaarsche Courant schrijft over het tafereel: ‘Jan Klaassen richtte het woord tot het talrijke jeugdige publiek daar voor hem op de Stenen Brug aan het einde van de Langestraat. “Zou ik het doen jongens? Zou het mogen? Zou ik het durven? Zal ik dat vrouwtje maar wakker maken?” En steeds klonk het in koor “Ja!!!”’ De moeders zitten overduidelijk ook helemaal in het verhaal. Maria Austria © MAI

Fotografiewedstrijd

Juist in die jaren was Wytema, samen met vele anderen, bezig met de organisatie en voorbereiding van grote Alkmaarse stadsfeesten die in 1954 moesten gaan plaatsvinden. Alkmaar zou in dat jaar zevenhonderd jaar bestaan. Het uitschrijven van een fotografiewedstrijd was een belangrijk onderdeel van het jubileumfeest. De oogst van de inzendingen moest resulteren in een tentoonstelling én een fotoboek. Wytema wenste dat de fotografen van Alkmaar zich lieten inspireren door het Franse meesterwerk. Die wens is uitgekomen.

Op 20 juli 1954 werd het boek Alkmaar als startpunt van alle festiviteiten aangeboden aan de stad namens het voltallige gemeentebestuur. Talloze exemplaren vonden hun weg naar de inwoners van Alkmaar en nog steeds worden ze daar bij hen thuis in de boekenkast met regelmaat aangetroffen.

spoorwegbrug in Alkmaar — Eva Besnyö is met gevaar voor eigen leven op de spoorwegovergang op de Helderseweg gaan staan om de aanstormende stoomlocomotief uit Den Helder of Hoorn te fotograferen. De baanwachters kijken nieuwsgierig toe. De degelijke stalen draaispoorbrug over het Noordhollandsch Kanaal voldoet al decennia vrijwel storingsvrij en zal dit tot 1958 blijven doen. Aan de overkant van het water staat de NACO-bus te wachten voor de gesloten spoorbomen. Aan de horizon zijn nog net twee molens van de Zes Wielen langs de Hoornse Vaart te zien. In 1931 is het traject Amsterdam-Alkmaar ‘onder de draad’ gekomen. Daar kan met elektrische treinen worden gereden. Alkmaar-Den Helder volgt pas in 1958. De eerste – of laatste – boog van de bovenleiding, een poort tussen toen en nu. Eva Besnyö © MAI

Beroemde fotografen

Een aantal van de aan de wedstrijd deelnemende fotografen was destijds al bekend of stond aan het begin van een bloeiende foto-carrière. Inmiddels is hun werk geregeld wereldberoemd. Gedacht moet worden aan namen als Eva Besnyö, Maria Austria, Ad Windig en Henk Jonker en nog een tiental anderen. Lang niet alle foto’s die zij instuurden hebben het boek gehaald, maar de unieke afdrukken, ‘vintage-prints’, worden wel in het Regionaal Archief bewaard. Gekoesterd zelfs!

Ook veel fotonegatiefmateriaal is bewaard gebleven. Dit materiaal, in omvang een nog veel grotere collectie, berust bij het Maria Austria Instituut te Amsterdam waar tevens de auteursrechten worden beheerd. Alles bij elkaar een parel van een fotocollectie die ons via de zo typerende zwart-wit ‘straatfotografie’ meeneemt naar vervlogen tijden van wederopbouw, stadsleven en alledaags menselijk doen en laten.

bakfiets in de stad — Hoewel Nederland al zo’n acht jaar van de Duitse overheersing is bevrijd, zit het nog volop in de wederopbouw en zijn de gevolgen daarvan in de hele samenleving zichtbaar en merkbaar. Gebrek aan van alles en nog wat zorgt ervoor dat de mensen zuinig moeten leven en tevreden zijn met weinig. In Alkmaar is dat niet anders. Straatbeelden tonen afbladderende verf op muren, rotte kozijnen, slechte bestrating en een algehele sfeer van soberheid. De smeltende prutsneeuw op deze foto maakt het alleen nog maar somberder. Een gammele fiets naast een bakfiets zonder spatborden. Een handkar op de achtergrond. De huizen aan de Voormeer en Turfmarkt naderen verkrotting. De vrachtauto is een voormalig geallieerd legervoertuig. Via een lange weg die misschien wel begon in Normandië, uiteindelijk in Alkmaar beland. Henk Jonker © MAI

Expositie

De vier op deze pagina’s getoonde foto’s zijn aansprekende voorbeelden van de ‘Collectie 1954’. Wordt u bij het bekijken enthousiast en geïnteresseerd? Vanaf 10 december zal een sprankelende expositie van start gaan in Stedelijk Museum Alkmaar met heel veel van dit materiaal en nog meer – vaak voor het eerst geëxposeerd voor het grote publiek. Een mooie samenwerking tussen Stedelijk Museum Alkmaar, het Maria Austria Instituut in Amsterdam en het Regionaal Archief Alkmaar. Wordt dus vervolgd!

Bergerhout in Alkmaar — Achter de huizen tot aan de horizon weilanden in het polderlandschap. De gashouder is goed gevuld met stadsgas, het aardgas onder Slochteren moet nog worden gevonden. De keurige gevelrij van de Geesterweg verraadt dat er advocaten, huisartsen en gegoede middenstanders moeten wonen. Op het grasveld van de Bergerhout honderden mensen uit Alkmaar en de rest van het land als publiek bij de provinciale stierenkeuring. Ad Windig moet toestemming hebben gevraagd aan de rector van het Murmellius Gymnasium om de steile metalen trap te beklimmen van de hoge toren van de school. Ad Windig © MAI

Door Jesse van Dijl
Regionaal Archief Alkmaar

Alkmaar 1954 Foto’s van wederopbouw, feest en straatbeelden

Fotografiewedstrijd

Beroemde fotografen

Expositie

test