In mei 1982 ontstond in de omgeving van Alkmaar een nieuw dorp: het PEN-dorp. Op een terrein van 70.000 m2 in de Bergermeerpolder opende het bedrijfskantoor van het Provinciaal Elektriciteitsbedrijf. Naast 14.500 m2 aan kantoren waren er binnentuinen, dakterrassen, waterpartijen, werkplaatsen en zelfs een tankstation en sporthal. Een compleet 'dorp' voor meer dan 500 medewerkers.
De bewoners van het ‘dorp’ kwamen niet allemaal uit Alkmaar. De PEN had namelijk eerst veel van zijn kantoren rond Bloemendaal. Deze kantoren waren in de jaren zeventig veel te klein geworden voor al het personeel. In 1974 werd daarom besloten het hoofdkantoor in Bloemendaal te houden, maar technische afdelingen onder te brengen in een nieuw te bouwen bedrijfskantoor in Alkmaar of omgeving. Het vertrek uit de Randstad werd ook aangemoedigd door de provincie. Dit was de tijd dat mensen juist buiten de Randstad moesten gaan wonen en werken. Medewerkers van de PEN werden gestimuleerd naar Alkmaar te verhuizen en kregen gunstige financiële regelingen en zelfs voorrang bij de aankoop van een huis.
Personeel nauw betrokken
Het nieuwe kantoorgebouw was een ontwerp van de architect A. Bonnema (bekend van de houtskeletbouw in Alkmaar-Noord). Hij werd gekozen uit dertig verschillende architecten nadat binnen de PEN een uitgebreid voortraject had plaatsgevonden. Het personeel was nauw betrokken bij de totstandkoming van het nieuwe gebouw. Diverse inspraakorganen hielden zich bezig met onder meer de bouwfilosofie, de eerste ideeënschetsen en de keuze van het meubilair. Een groep van vijftig medewerkers bezocht verschillende kantoorpanden en kwam tot de conclusie dan men geen kantoortuinen wilde, maar ook geen kamerkantoor. Onder andere door gebruik van drie verschillende hoogtes van scheidingswanden wist men in het nieuwe kantoor uiteindelijk toch werkplekken met openheid en een zekere mate van geborgenheid te creëren.
Grootste kantoorgebouw van Alkmaar
Naast de inrichting moest men ook een beslissing nemen over de locatie van het gebouw. De provincie Noord-Holland, als eigenaar van de PEN, had zijn oog laten vallen op Heerhugowaard, de Wognumsebuurt of de Bergermeer in Alkmaar. De stem van het personeel was uiteindelijk de reden om het bedrijfskantoor te bouwen in de Bergermeer. Het gebouw mocht daar echter geen vreemd element in de polder worden. Architect Bonnema ontwierp daarom een gebouw met een zekere kleinschaligheid dat in 1982 toch het grootste kantoorgebouw uit Alkmaar en omgeving zou worden. De gebouwen werden opgebouwd uit vierkanten van 7,20 x 7,20 meter die waar nodig, aan elkaar gekoppeld konden worden. Door het hele gebouw waren kantoren, werkplaatsen, koffiehoeken en trainingsruimten te vinden. Ondanks dat alle leidingen zichtbaar waren, maakte het spaarzaam omgaan met kleuren en de natuurlijke bouwelementen het geheel zeer huiselijk en zelfs gezellig volgens oud-medewerkers. Ook nu nog herinnert menig oud-PEN’er zich het pand en de sfeer onder de medewerkers als positief met een op verbinden gerichte bedrijfscultuur en een grote saamhorigheid.
Een hotel?
Het opvallende uiterlijk van het gebouw werd voor een groot deel bepaald door de tuinaanleg, een ontwerp van het bekende tuinarchitectenbureau Mien Ruys. In de tuin zijn waterlopen met hoogteverschillen, wandelpaden en zithoekjes rijkelijk aanwezig. Iedere associatie met de normale saaie kantoortuin is vermeden. Als bezoeker waan je je eerder in een klein park of in de tuin van een landgoed. Het is zelfs eens voorgekomen dat Duitse toeristen aanklopten om een kamer te huren. Zij dachten namelijk dat het gebouw een hotel was.
Sloop en huizen
Begin jaren negentig werd door nieuwe regelgeving van de Europese Gemeenschap liberalisering van de energiemarkt in gang gezet. Energiebedrijven die zowel aan opwekking als distributie deden, werden gesplitst. Ook de PEN onderging dit lot en ging uiteindelijk in 1996 op in Energie Noord-West. Daarna veranderde nog veel meer in de energiemarkt. Uiteindelijk was de laatste ‘nakomeling’ van de PEN, Liander, de nog enige bewoner van het grootste kantorencomplex in de Bergermeer. Maar de toekomst van Liander lag ergens anders. Het kantoor was niet meer nodig en stond tegen 2010 bij leeg. In 2021 werd besloten het gebouw te slopen en te vervangen door een huizen. Elementen van het oorspronkelijk gebouw van architect Bonnema en de tuinen van Mien Ruys zullen terugkomen in de nieuwe woonwijk. Eind 2025 is de sloop begonnen. Een markant stukje Alkmaarse architectuur verdwijnt daarmee voor altijd van de horizon.
Foto's van de situatie in 2016 en 2025.
Door Mark Alphenaar
Regionaal Archief Alkmaar
