Ze werden ontvangen als filmsterren, de geallieerde soldaten die Alkmaar en omstreken in de meidagen van 1945 bevrijdden van de Duitse bezetting. Terwijl de soldaten via de Kennemerstraatweg de stad in reden, werden ze toegejuicht door een joelende menigte. Alkmaarders stonden langs de wegen, hingen uit ramen en klommen op de militaire voertuigen. De soldaten werden om foto’s en handtekeningen gevraagd. Sommige kinderen maakten er een sport van om in de weken na de bevrijding zoveel mogelijk geallieerde handtekeningen te verzamelen.
Het gejuich barstte in deze regio pas los op 8 mei. Hoewel we op 5 mei landelijk de bevrijding vieren, trok het Eerste Canadese Leger pas op 7 mei 1945 Noord-Holland binnen. Nog een dag later, op 8 mei rond 14.00 uur, reed de Brits-Canadese Tweede Divisie vanuit Heiloo Alkmaar in. Hoewel de officiële Bevrijdingsfeesten pas in augustus werden gehouden en het einde van de oorlog voor veel mensen ook getekend was door het verdriet over wat er tijdens de bezetting was gebeurd, werd er in de meidagen ook al flink feestgevierd.
De Alkmaarse kinderen grepen hun kans. Het moet machtig interessant zijn geweest dat de stad na de jarenlange aanwezigheid van een bezettende troepenmacht ineens was gevuld met feestvreugde en overzeese soldaten, die met een beetje geluk ook nog eens lekkernijen uitdeelden. Een van de manieren om met die interessante soldaten in contact te komen, was door hun handtekening te vragen. Gewapend met schriftjes, kladblokken en potloden trokken de Alkmaarse kinderen eropuit om zoveel mogelijk handtekeningen te verzamelen. Twee van die kinderen brachten hun gekoesterde signaturenverzameling jaren later naar het Regionaal Archief, waar ze nu veilig worden bewaard.
Handtekeningenboekjes in het archief
Een van de handtekeningenjagers was Jos (Adrianus) van Aarle. Hij woonde aan de Roemer Visscherstraat in Alkmaar, zijn vader was gevangenisbewaarder. Later zou Jos docent worden. Het schriftje dat hij als jongetje gebruikte om de handtekeningen in te verzamelen, was ooit bedoeld als het ‘Dagboek van Jos v. Aarle. 11 jaar’. Maar Jos zou het boekje niet vullen met zijn dagelijkse beslommeringen: de bladzijden werden gevuld met de ‘handtekeningen van onze Bevrijders’. Na de oorlog maakte Jos nog wat aantekeningen in het boekje, onder andere over muzikale uitvoeringen.
Jos was goed in het ontfutselen van handtekeningen. Hij verzamelde er maar liefst 73. De meeste soldaten die in zijn boekje schreven, noteerden enkel hun naam of handtekening, vaak met vermelding van het land waar ze vandaan kwamen: Engeland, Wales, Schotland, Canada. Soms noemden ze ook hun stad of regio van afkomst. Londen, Hollywood en Glasgow komen bijvoorbeeld voorbij. De meeste soldaten die Jos met hun handtekening verblijdden, kwamen uit het Verenigd Koninkrijk of Canada, maar er waren uitzonderingen. Bijvoorbeeld J.M. Jonges uit Maastricht en J. v.d. Rei uit Willemstad – waarschijnlijk gaat het hier om Willemstad in Noord-Brabant en niet de hoofdstad van Curaçao. Er vochten wel honderden Surinaamse en Antilliaanse soldaten mee tijdens de bevrijding van Nederland, maar zij dienden bij andere legeronderdelen dan de Brits-Canadese Tweede Divisie die Alkmaar bevrijdde.
Handtekeningen, chocola en kauwgom
Het tweede handtekeningenboekje dat in het archief wordt bewaard, was van Ria Stuart – later mevrouw M.S. Veenstra-Stuart. In een notitie die ze bij het boekje heeft gestopt, schreef ze: ‘Kort na de bevrijding, in mei 1945, waren geallieerden militairen ondergebracht in de Piusstichting aan het Nassauplein in Alkmaar. Bij mooi weer lagen veel van deze militairen in het gras van het rosarium. Als meisje van 10 jaar ging ik met het bijgesloten boekje vragen of ze er hun naam in wilden zetten. Of ik dit alleen deed, of samen met een vriendinnetje, weet ik niet meer. Wel dat ik vaak chocola of kauwgom kreeg en dat de militairen erg aardig waren.’ Een zoete herinnering.
Het inmiddels vergeelde kladboekje dat Ria in 1945 bij zich had, is in potlood gevuld met namen van maar liefst 135 militairen. Ook in Ria’s verzameling komen de meesten uit Engeland, Wales, Schotland en Canada. Eentje maakte een mooi portrettekeningetje van een rokende soldaat, maar de meerderheid hield het bij een beknopte handtekening. En wederom noemden veel soldaten de stad of de regio waar ze vandaan kwamen, zoals Hollywood, Montreal, Toronto, London, Newcastle, Kent, Manchester, Cardiff, Derby én Apeldoorn.
De lekkernijen die de geallieerde soldaten uitdeelden aan Ria en de andere handtekeningenjagers zijn niet bewaard gebleven, maar hun handtekeningen hebben de tand des tijds doorstaan. Twee van bescheiden boekjes vol signaturen worden nu zorgvuldig bewaard in de archiefdepots van het Regionaal Archief, waar ze in stilte getuige van een bijzondere periode in de Alkmaarse geschiedenis.
Door Lisette Blokker
Regionaal Archief Alkmaar
5-5-2026
