Een pakketje versturen doe je tegenwoordig niet heel anders dan honderd jaar geleden. Doe je spullen in een stevige doos, breng hem naar het verzendpunt en wacht tot hij aankomt op de plek van bestemming. Alleen in plaats van naar de plaatselijke Jumbo of een huiskamerpakketpunt ging je vroeger onder andere naar een kantoor van Van Gend & Loos. In Alkmaar kon je maar liefst 136 jaar lang bij ze terecht.
In België begon het
De historie van Van Gend & Loos gaat terug naar een ver verleden, namelijk 1796 in België. Toen trouwde de Antwerpse koetsier Jan-Baptist van Gend met Maria Loos. Maria bezat een hotel in Antwerpen en haar broer had een onderneming met koetsen voor post en personenvervoer (diligences). In 1809 gingen de ondernemingen samen in de diligence-onderneming Koninklijke Postwagens Onderneming van J.B. van Gend en de Weduwe P.J. Loos. Het werd een succesvol bedrijf met een groot netwerk in België en Nederland dat mensen, geld en goederen vervoerde. Concurrentie met de trein werd met de tijd echter groter en in 1885 stond het bedrijf op het punt om opgeheven te worden.
Medewerker P.J.H. Colignon, toen bijna veertig jaar in dienst, nam daarom al de aandelen over en gooide de bedrijfsformule om. Er werden nu contracten afgesloten met spoorwegmaatschappijen voor het leveren en ophalen van stukgoederen bij stations. Stukgoederen zijn goederen die per stuk worden opgegeven en niet verrekend worden naar maat of gewicht. Vervoer daarvan gebeurde voornamelijk in kisten, kratten of manden.
Net zoals het wegvervoer in diligences concurrentie kreeg van de trein kreeg de trein begin twintigste eeuw concurrentie door de opkomst van de vrachtwagen.
De Nederlandse Spoorwegen richtten daarom de ATO op, de Algemeene Transport Onderneming. Daarmee vervoerden ze per vrachtwagen post en goederen van en naar stations. Een directe concurrent voor Van Gend & Loos dus, dat toen opereerde onder de naam Algemeene Expeditie Onderneming Van Gend en Loos, H. Colignon & Cie. In 1928 werd Van Gend & Loos door de ATO overgenomen en werd het een dochteronderneming van de NS. Dit gaf nieuwe mogelijkheden tot groei en bij vele stations werden grote goederenloodsen gebouwd. Met aan de ene kant vrachtwagens van Van Gend & Loos en aan de andere kant goederenwagons. Ook bij station Alkmaar.
Uit zijn jasje groeien
Naast die loodsen bij het station, die je kon vinden op huidige plek van de fietsenstalling aan het Stationsplein, waren er ook plekken in de stad waar je je pakket kon afgeven. Bijvoorbeeld in de Langestraat en later bij het kantoor aan de Gedempte Nieuwesloot. De allereerste vermelding van Van Gend & Loos in Alkmaar is overigens al te vinden de Alkmaarsche Courant van 1867.
Rond 1960 groeide Van Gend & Loos uit zijn jasje, maar vervoer per spoor was een stuk minder belangrijk geworden. Men ging dus opzoek naar een nieuwe locatie waar een andere inrichting van de bedrijfslocatie mogelijk was. Deze plek werd gevonden aan de noordkant van het station, op een nog onbebouwd stuk grond aan de Kruseman van Eltenweg. Het mooie van dit terrein was dat het aan de ene kant tegen het spoorwegemplacement aanlag en aan andere kant een goede wegverbinding had. Connectie via het spoor met het grote Van Gend & Loos distributiekantoor bij station Zaandam bleef dus mogelijk, maar er was nu veel meer ruimte voor opslag en het in- en uitladen van vrachtwagens. In 1964 ging de eerste paal de grond in en een jaar later, op 8 maart 1965, kon het nieuwe complex in Alkmaar geopend worden.
Voor de opening werd burgemeester Wytema in een nagemaakte Algemene Postwagenonderneming Van Gend en Loos-diligence naar het nieuwe kantoor gereden. Daar verrichtte hij samen met de directeur van Van Gend & Loos de officiële opening. Daarnaast waren er meerdere toespraken waarin de samenwerking tussen de spoorwegen en de goederenvervoerder benadrukt werd en de plek van Alkmaar als regionaal en internationaal transportknooppunt.
Douane en vorktrucks
Het nieuwe gebouw was indrukwekkend. Totaal 3211 vierkante meter groot waarvan 2452 vierkante meter alleen al voor de vrachtwagenloods. Hier werden de goederen opgeslagen en kon men ze makkelijk in en uit de vrachtwagens laden. Dit omdat de laadplatforms op dezelfde hoogte waren als de laadkleppen. Ook waren er 39 deuren die toegang gaven tot de loods. Meer dan genoeg voor de 21 vrachtwagen die Van Gend & Loos in gebruik had.
Naast de centrale loods was er nog een werkplaats, een kantine, afrekenkantoor voor klanten, een personeelskantoor, was- en kleedlokaal en een douaneloods van 277 vierkante meter. De Kamer van Koophandel had zich zelfs nog hardgemaakt voor die douaneloods omdat dit Alkmaar tot een nog belangrijker handelsknooppunt maakte. Redelijk uniek was het gebruik van vorktrucks, zoals men die toen noemde. Dat waren elektrische handkarren om pallets vol met goederen op te tillen. Van Gend & Loos zorgde ook voor veel werk. Vele Alkmaarders waren in dienst bij het bedrijf en men werkte in ploegendiensten die achttien uur per dag actief waren. De verwachting was dat men tweehonderd ton aan goederen per dag zou gaan verzetten.
Beverkoog
En zo ging Van Gend & Loos een goede tijd tegemoet. In de jaren negentig volgde nog een verhuizing naar een nog groter pand op industrieterrein Beverkoog. Tegen die tijd was de markt wel al veranderd en bleek de bedrijfsformule daar niet meer op aan te sluiten. Het bedrijf was inmiddels in handen van transportbedrijf Nedlloyd gekomen en richtte zich daarna alleen nog op vervoer binnen de Benelux.
Nedlloyd verkocht Van Gend & Loos in 1999 aan Deutsche Post en die liet het in 2003 fuseren met drie van zijn dochterondernemingen. Dit werd DHL en de naam Van Gend & Loos verdween definitief. Wie tegenwoordig nog wel eens een pakketje bij DHL op de Beverkoog moet ophalen, omdat de bezorger geen geduld had bij de voordeur, doet dat dus bij een stukje transportgeschiedenis van Alkmaar.
Door Mark Alphenaar
Regionaal Archief Alkmaar
15-06-2026
LET OP: niks uit deze blog mag zonder toestemming van de auteur worden overgenomen.
