‘Voor wie het niet weet is het een openbaring, dat daar een eeuwenoud en ongeschonden natuurreservaat ligt waar men uren in kan wandelen, op nog geen half uur met de trein van Amsterdam’, schrijft De Courant in 1934. Nog steeds ligt achter station Castricum een bijzonder gebied verscholen. Wie de Oude Schulpweg volgt, wordt verrast door een statig pand dat een vijfsprong in het bos markeert. 

‘Kijk-Uit’ staat er met grote letters op de gevel van de eind negentiende-eeuwse woning. Niet op te vatten als ‘pas op’, eerder als ‘bekijk het uitzicht’. Het betreft dan ook een voormalige jachtopzienerswoning, onderdeel van een groot duingebied dat in 1896 in handen komt van de adellijke familie Gevers. Tegenwoordig is de woning, en met name het theehuis, vooral bekend door een lekker kopje koffie tijdens of na een wandeling. Sinds veertien jaar is het naastgelegen Hof van Kijk-Uit namelijk een boscafé waar ook dagbesteding wordt geboden aan mensen met een beperking.
De woning Kijk-Uit is in 2002 aangemerkt als monument, vanwege de locatie en de bouw - een combinatie van chaletstijl en neorenaissance – én het feit dat het een gaaf bewaard gebleven jachtopzienerswoning is. Want hoewel jacht nog steeds onderdeel is van het natuurbeheer in Nederland, zijn er tegenwoordig nauwelijks meer jachtopzieners in particuliere dienst. 

Eerste bewoners

De eerste bewoner van Kijk-Uit is Frederik Wulp, die sinds 1894 werkt als jachtopziener voor jonkheer Gevers. De Heemskerkse ‘Freek’ en Willemijn (Mandje) de Munnik uit Castricum trouwen in 1880 in Castricum en krijgen zes kinderen. Jachtopziener Freek woont met zijn gezin in Kijk-Uit rond 1904. 

Er worden in die tijd regelmatig jachtpartijen georganiseerd rond Kijk-Uit. Men jaagt onder meer op jonge fazanten die vanuit de fazanterie bij de woning worden uitgezet in de duinen. Al snel blijkt dat de opzichterswoning te klein is voor de ontvangst van de vele jagers. In 1921 wordt dan ook vlak bij de woning een jachthuis gebouwd. Wulp vertelt midden jaren 1930 aan een verslaggever van de krant: ‘Als de jachttijd open was, dan was iedere dag een feest en het jachthuis leek wel een herberg. Van alle streken kwamen gasten. Ik heb nog gejaagd met prins Hendrik!’

Naast de georganiseerde drijfjachten maakt jachtopziener Wulp nog veel meer mee. Hij wordt eens bedreigd met een mes door een duinbrandstichter en zit soms nachten achter elkaar achter stropers aan. Vanaf omstreeks 1910 bewoont Peter Weenk als jachtopziener Kijk-Uit. Dat deze rol verder gaat dan het organiseren van jachten, blijkt uit de ervaringen van Weenk. Zo betrapt hij op heterdaad een Castricummer die probeert duinzand te ontvreemden. En wordt hij bij het plaatsen van scheidingspalen rond het gebied hardhandig aangepakt door een groep jongens die zich niet kunnen vinden in de begrenzing.

Jonker

Er zijn ook veel mooie en vrolijke gebeurtenissen. Zo vertelt Freek Wulp aan de krant dat hij zich nog goed kan herinneren hoe hij ‘de jonker’ in een kruiwagentje door het duin reed. Die ‘jonker’ is de bekende figuur in de regio jonkheer Frits Gevers. Frederik Albert Govert (Frits) Gevers wordt in 1890 geboren op het kasteel Marquette in Heemskerk. Als hij 21 is erft zijn vader en tevens burgemeester van Heemskerk Hugo Gevers veel bezittingen van zijn ouders. Het duingebied in Castricum is er een van: het ‘Geversduin’. Van kinds af aan brengt Frits Gevers er zijn tijd door. Onder andere met zijn vriend Baron Freddy van Tuyll, met wie hij de jachtsport uitgebreid beoefent. Ook bewoont Frits Gevers vanaf 1928 het jachthuis.

Rond de jaren 1930 breekt er een nieuwe tijd aan en verkoopt de familie Gevers het duingebied aan de provincie Noord-Holland. ‘Het Geversduin bestaat niet meer...’, wordt er gemijmerd door Frits Gevers in de krant van 1934. In het gebied worden bordjes ‘verboden toegang’ opgehangen en er staat zelfs een tijdje een slagboom bij Kijk-Uit. Een wandelkaart kost een dubbeltje. Dit alles tot grote frustratie van omwonenden. 

Het duingebied mag dan vanaf midden jaren 1930 niet meer in bezit zijn van zijn adellijke familie, er wordt bij de verkoop wel bedongen dat Frits Gevers tot zijn dood in het jachthuis mag blijven wonen. Hij woont er dan ook tot zijn dood in 1983. Gevers staat in het dorp bekend als een markant figuur, zelfs een ‘legendarische plaatsgenoot’, maar ook een wat zonderlinge man. Hij is een uitmuntend jager en liefhebber van mooie auto’s. ‘Frits was een aardige man, maar hij vloekte wel veel. En hij hield van hard rijden, niemand ging in zijn ogen vlug genoeg opzij,’ vertelt zijn neef aan de Historische Vereniging Oud-Castricum in 2003. 

Hof van Kijk-Uit

Na de bewoning door Frits Gevers dient het jachthuis als onderkomen voor boswachters van PWN. In 2012 wordt hier ‘Hof van Kijk-Uit’ geopend. Het interieur is zoveel mogelijk behouden, dus bij slecht weer drink je je kop koffie in de voormalige huiskamer van jonkheer Gevers. Bij het Hof hoort ook een duinatelier en moestuin, waar dagbesteding wordt geboden voor mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt. De jachtopzienerswoning Kijk-Uit is tegenwoordig bewoond door een particulier. 

Het landschap achter station Castricum is nog steeds een bezoek waard. Het voormalige agrarische gebied ‘de zanderij’ is kortgeleden aangesloten op het Natuurnetwerk Nederland en wordt heringericht tot een nieuw natuurgebied. Het zal bestaan uit natte duinvalleien met hogere duintjes, kronkelende paden en duinbeekjes die bezoekers via vlonderpaden kunnen verkennen. In 2027 moet deze ‘Poort naar de duinen’ gereed zijn. Ga ook op ontdekkingstocht en Kijk-Uit!

Door Tessa Free
Regionaal Archief Alkmaar
23-6-2026