Juf Smidts moet vaak in Oudorp te zien zijn geweest met haar camera in de hand, als ze tenminste niet voor de klas stond. Want Wilhelmina Jantje Hendrika Smidts (1906-1995) was als leerkracht op de openbare lagere school niet alleen iemand die levens beïnvloedde, ze legde ze ook vast op de gevoelige plaat. Ze maakte tussen de jaren twintig en zestig honderden foto’s van haar omgeving en de mensen om haar heen.
Wilhelmina werd in 1906 geboren in Exloo in Drenthe. Als vijfjarig meisje verhuisde ze naar Oudorp, waar zij en haar ouders Hendrik Smidts en Elizabeth Kornelia Ten Hoor op 20 november 1911 werden ingeschreven. Vader Hendrik was in Exloo ‘hoofd der school’ geweest en ging nu werken als schoolhoofd van de openbare lagere school in Oudorp.
Vader Smidts werd een bekende persoon in het dorp. Toen hij in 1959 op tachtigjarige leeftijd overleed, schreef de krant – terwijl hij al sinds 1938 gepensioneerd was – dat er een ‘docent van de oude stempel’ was heengegaan die ‘jarenlang tot de vooraanstaande personen van ons dorp kon worden gerekend en die steeds voor zijn school en haar leerlingen onder dikwijls moeilijke omstandigheden op de bres heeft gestaan. Zijn betrekkelijk forse figuur en zijn gave persoonlijkheid zal bij zijn vele oud-leerlingen, die alom verspreid zijn, in dankbare herinnering blijven.’
Vaders voetsporen
Het onderwijs zat blijkbaar in het bloed, want Wilhelmina trad in de voetsporen van haar vader. Ze rondde in 1924 de Rijks-HBS in Alkmaar met succes af en in 1926 haalde ze haar ‘examen voor onderwijzeres’. Kort daarna werd ze benoemd tot assistent-onderwijzeres aan de openbare lagere school in Egmond aan den Hoef. Daar bleef ze niet erg lang werken, want in december 1927 deed zich een kans voor in Oudorp: ‘wegens het a.s. huwelijk van mej. Haasbroek’ kwam er een vacature vrij bij de openbare lagere school. Smidts stelde zich beschikbaar en de gemeente Oudorp nam haar aan voor een salaris van vijfhonderd gulden per jaar. In 1929 maakte ze promotie. Ze werd benoemd tot onderwijzeres en zou dat dik dertig jaar blijven. Intussen bleef ze bijleren: ze haalde haar bevoegdheid in het ‘examen Engelsch’ voor het lager onderwijs, en die voor het ‘Hoogduitsch’.
De school van Smidts
De openbare lagere school die jarenlang werd ‘bestierd’ door de familie Smidts, was toen Juf Smidts er kwam werken nog gevestigd naast het Raadhuis aan de Herenweg. Het grootste deel van het dorp was destijds katholiek en omdat er sinds 1906 ook een katholieke school in het dorp stond, had de openbare school het niet makkelijk. Er zaten maar weinig kinderen op, die meestal niet uit het dorp zelf maar uit de omgeving kwamen, zoals uit Heerhugowaard, de Nollen en de nabijgelegen woonschepen. In 1938 had de school 48 leerlingen, terwijl de katholieke jongensschool 138 leerlingen telde en de meisjesschool 158. De openbare school verkeerde daarmee in gevaar, want de opheffingsnorm was vijftig leerlingen.
De school werd gered door een verhuizing naar de Munnikenweg in 1939. Door de meer centrale ligging konden kinderen uit de omgeving daar makkelijker naartoe. Alleen tijdens de oorlogsjaren week de openbare school weer uit naar het oude gebouw, omdat de nieuwe school aan de Munnikenweg in 1943 werd gevorderd door de bezetter.
Juf Smidts bleef gedurende haar lange carrière als leerkracht aan de openbare school werken. Maar ook aan een lange carrière kwam een einde. In juni 1960 werd op haar verzoek, ‘om gezondheidsredenen’, een vervroegd pensioen toegekend aan ‘mejuffrouw Smidts’. Met haar vertrok volgens de Alkmaarsche Courant een ‘zeer ijverige leerkracht die meer dan 30 jaar haar beste krachten aan de openbare school van Oudorp gegeven heeft’.
Gevoelige plaat
Naast het lesgeven legde juf Smidts zich toe op de fotografie. Honderden negatieven en tientallen afdrukjes van foto’s van haar hand zijn er overgebleven. Ze worden nu bewaard in depots van het Regionaal Archief in Alkmaar. Smidts had een oog voor haar omgeving en legde landschappen, natuurlijke tafereeltjes en gebouwen vast. Maar ze had vooral ook oog voor de mensen om haar heen: oudere dorpsgenoten met verweerde gezichten, hardwerkende boeren en boerinnen, kinderen met lachende of juist geconcentreerde gezichten – ze legde ze allemaal vast op de gevoelige plaat. Geen studiofoto’s, maar het dagelijks leven in en rond Oudorp.
Smidts bewaarde overigens niet alleen negatieven en afdrukken van haar eigen foto’s. Ze bewaarde ook de klassenfoto’s van de groepen die ze door de jaren heen les had gegeven: honderden kinderen op schoolreisje naar de duinen van Bergen of Schoorl, of zelfs naar het vliegveld, passeren de revue. Ook haar eigen schooltijd en enkele familiekiekjes ontbreken niet in haar collectie. Al met al geven de foto’s van Juf Smidts een prachtig inkijkje in het school- en dorpsleven van de twintigste eeuw.
Door Lisette Blokker, met dank aan Erik Groot
Regionaal Archief Alkmaar
De ‘fotocollectie W.J.H. Smidts’ bestaat uit tientallen fotoafdrukken, maar vooral uit series negatieven. De negatieven en afdrukken zijn te raadplegen in onze studiezaal.
Over ‘De Wijkplaats’, het gebouw naast het Raadhuis van Oudorp waar de openbare school voor 1939 was gevestigd, schreef Emmy Reijngoud-Posthuma in 2019 dit artikel voor de Kroniek van Oudorp. In 2009 verscheen er in datzelfde tijdschrift een kort artikeltje van Dick Veel over dezelfde school, met een prachtige klassenfoto waarop Juf Smidts ook staat.
