Sinds 1 januari 2014 zijn er geen zelfstandige regionale Kamer van Koophandels (KvK) meer. Door een ingrijpende reorganisatie werd de KvK omgevormd van een aanbodgerichte organisatie naar een vraaggerichte organisatie. Maar waarom was de KvK er nou ook alweer en wat was haar rol in Alkmaar en omstreken?
In 1853 was Nederland aan zijn grote liberale periode onder Thorbecke begonnen. In een sfeer van vrijhandel maakte het land zich klaar voor een nieuwe tijd van welvaart. Wetenschap en techniek zouden de weg naar die nieuwe toekomst zijn. Toch maakte Alkmaar in 1853 een haast middeleeuwse indruk. In dit geboortejaar van de Kamer van Koophandel waren er weinig verharde wegen en vanuit de koetsen zag men de trekschuiten varen.
In het Alkmaar van 1855 bestonden er naast allerlei culturele verenigingen ook al een lokale afdeling van de Hollandsche Maatschappij van Landbouw. Er was een Genootschap tot bevordering van fabriek- en handwerknijverheid, een Vereniging voor Volksvlijt en het Departement Alkmaar der Nederlandsche Maatschappij tot bevordering van Nijverheid.
Dit was de wereld waarin in Alkmaar de Kamer van Koophandel werd opgericht. Op 21 februari 1855 maakte een artikel, vermoedelijk van de hand van de vermaarde Cornelis Bruinvis, duidelijk wat de bedoeling van het stichten van de Kamer van Koophandel was. Een voorlichtende taak ten aanzien van het bedrijfsleven en tevens de tolk ervan. Verder zou zij raadgevend zijn ten aanzien van rijk, provincie en gemeente, gevraagd en ongevraagd. Op 21 maart van dat jaar vond de eerste vrije verkiezing voor het bestuur plaats, vijftig namen werden genoemd om uiteindelijk met zeven bestuursleden te eindigen. Zo kon op 29 april op het stadhuis een proces verbaal worden opgemaakt waarmee de stichting van de Kamer van Koophandel een feit was geworden. De Alkmaarsche Courant van 2 mei maakte er een melding van.
Door de jaren heen heeft de Kamer zich ingespannen de verbindingen met de buitenwereld te verbeteren. De Hollandsche IJzeren Spoorwegmaatschappij zorgde dan wel voor het vervoer per spoor, maar de weg naar de stad was nog lang erbarmelijk slecht. Het bestraten van de vaak onbegaanbare wegen heeft in de beginjaren van het bestaan van de kamer grote aandacht gehad. Straatwegen, spoor- en tramverbindingen, het pontverkeer, het vliegveldje in Bergen, tunnels, zij zijn alle in de jaarverslagen van de Kamer terug te vinden. Alleen de vermeldingen van scheepvaartverbindingen verdwenen in de loop van de jaren uit de verslagen.
Na de Tweede Wereldoorlog begon de Kamer aan een onstuimige ontwikkeling. Het accent lag nog steeds op handel en nijverheid, maar activiteiten op het gebied van ruimtelijke ordening, verkeer, beroepsonderwijs, milieuzorg, recreatie, stads- en streekontwikkeling en andere welzijnsaspecten laten zien dat de KvK op vele vlakken aan het meepraten en beïnvloeden was.
In 1922 ging de nieuwe Kamer van Koophandel voor Hollands Noorderkwartier aan het werk. Den Helder en het platteland waren nu ook vertegenwoordigd. De Kamer kende toen een afdeling grootbedrijf, een voor kleinbedrijf en drie aparte commissies. Het handelsregister werd ingevoerd en de 48-urige werkweek. De nieuwe Kamer won sinds haar startjaar aan invloed en waardering en het terrein waarop het zich begaf werd ook steeds breder.
De overheid gaf in 1935 aan de Kamers van Koophandel met de 'Wet op de Uitverkoop en Opruimingen' voor het eerst een verordenende bevoegdheid. Er kwam echter nog meer: de Kamer raakte betrokken bij het vaststellen van de maximale invoerhoeveelheid van bepaalde producten, de evenredige vrachtverdeling en bij de afbetaling- en vestigingswetten.
In 1951 drong de KvK nog aan op faciliteiten voor vervoer per spoor van de rijwielen van handelsreizigers en was men bezorgd over het gebrekkige pontvervoer over het Noordzeekanaal. De automobiliteit nam daarna gigantische vormen aan. In de jaren zeventig lag de focus daarom op de filevorming tijdens de spitsuren voor de tunnels onder het kanaal: 225.000 motorvoertuigen passeerden toen dagelijks de verschillende oeververbindingen. Ook hield de Kvk zich bezig onder andere met de bouw van Winkelcentrum De Mare, de komst van de A9 en de N9, de bouw van een goederenspoorlijn, de douaneloods van Van Gend en Loos en het inschrijven van prostituees (vanaf 2000).
In 1997 fuseerde De Kamer van Koophandel en Fabrieken voor Hollands Noorderkwartier in Alkmaar met de Kamer van Koophandel en Fabrieken voor West-Friesland en Waterland in Hoorn. De nieuwe organisatie kreeg de naam Kamer van Koophandel voor Noordwest-Holland. Een verhuizing volgende niet veel later naar de Comeniusstraat in de Alkmaarse Bergermeer. Een opvallend oranje gebouw in de vorm van een florijnteken. Vanuit daar organiseerden ze onder andere cursussen, de Kvk-startersdag en de HALLO-nieuwjaarsbijeenkomsten.
Maar tijden veranderden, zeker na de eeuwwisseling, de overheid moest bezuinigen en ondernemers werden mondiger. 100.000 inschrijvers of niet, KvK Noordwest-Holland is sinds 2014 niet meer. Er bleef wel een frontoffice in Alkmaar waar ondernemers voor al hun ondernemerszaken terecht konden onder de naam van het Ondernemersplein. In 2026 is het gebouw aan de Comeniusstraat in Alkmaar verlaten. Het aantal balies wat daar nog beschikbaar was na de reorganisatie bleken toch niet meer toereikend. Er kwam een verhuizing naar een grotere locatie verderop in de straat.
Het archief van de 'Kamer van Koophandel en Fabrieken Alkmaar, 1853-1919' is te vinden bij het Regionaal Archief Alkmaar. Het Handelsregister van Alkmaar (1921-2001) is te vinden bij het Noord-Hollands Archief.
Door Mark Alphenaar.
Met dank aan Charlotte Zeilstra
Dit artikel werd gepubliceerd in de Alkmaarsche Courant van mei 2013. Bewerkt in 2026
